Μετά το θάνατο του Στάλιν το 1953 ρωγμές ελευθερίας εμφανίζονται στη σοβιετική ένωση. Μια από αυτές είναι και οι ημι-παράνομες ομάδες ποιητών που εμφανίζονται κυρίως στη Μόσχα. Στο “πάρκο κουλτούρας και αναψυχής”, κάτω από το άγαλμα του Μαγιακόφσκη, συγκεντρώνονται και διαβάζουν ο ένας στον άλλο τα ποιήματά τους. Το επόμενο βήμα, τούς θέτει οριστικά στην παρανομία: αποφασίζουν να εκδώσουν τα ποιήματά τους. Είναι η γέννηση των παράνομων εκδόσεων, του samizdat.

Samizdat στην κυριολεξία σημαίνει “αυτό-έκδοση”, σε αντιπαράθεση με το “Gosizdat” –κρατική έκδοση. Τα πρώτα περιοδικά που εμφανίζονται είναι τα “Φύλλο Συκής”, “Μπλε Μπουτόν” και “Αίρεση”. Ωστόσο, η έκδοση που γνωρίζει μεγαλύτερη κυκλοφορία και τραβάει την προσοχή --τόσο των ανανωστών όσο και των αρχών-- είναι το Syntax του Alexander Ginsbourg, όπου δημοσιεύονται για πρώτη φορά ποιήματα του μετέπειτα νομπελίστα Iosif Brodsky. Ο Brodsky καταδικάζεται σε 5 χρόνια καταναγκαστικά έργα για “παρασιτισμό”. «Ποιός αποφάσισε ότι είσαι ποιητής; Ποιός σου αναγνώρισε αυτή την ιδιότητα; Έχεις σπουδάσει ποίηση σε κάποιο ινστιτούτο;» ήταν τα αμείλικτα ερωτήματα του προέδρου του δικαστηρίου.

Το 1961 ο Yuri Galanskov εκδίδει το πρώτο τεύχος του περιοδικού «Φοίνικας». Συμμετέχουν με κείμενά τους οι Natalya Gorbanyevskaya, Ivan Kharabarov αλλά και ο Boris Pasternak. Μετά την κυκλοφορία του περιοδικού, ο Galanskov συλλαμβάνεται και οδηγείται σε ψυχιατρικό άσυλο “για θεραπεία”. Κατά τη διάρκεια του “σωφρονισμού” του, κυκλοφορεί άλλη μια samizdat έκδοση, το “Sphinxes”. Το 1964 συλλαμβάνονται για samizdat λογοτεχνία οι Yuri Daniel και Andrei Sinyavski. Ειδικα η περίπτωση Sinyavski σηκώνει θύελλα αντιδράσεων, επειδή επρόκειτο για διακεκριμένο κριτικό λογοτεχνίας στο σοβιετικό τύπο. Σύσσωμη η λογοτεχνική κλίκα ζητά την παραδειγματική τιμωρία του Sinyavski που είχε το “θράσσος” να γράψει στα samizdat κείμενά του (με ψευδώνυμο φυσικά) πως «οι μόνοι συγγραφείς άξιοι να διαβαστούν είναι οι “πνευματικά διαταραγμένοι” και τα “παράσιτα” της παράνομης λογοτεχνίας».

O Yuri Galanskov, που είχε στο μεταξύ βγει από το ψυχιατρείο, παρακολούθησε, μαζί με τον Alexander Ginsbourg, όλη τη δίκη και μαζί κατέγραψαν όλα όσα ειπώθηκαν στη “Λευκή Βίβλο”, που φυγαδεύτηκε και εκδόθηκε στη Δύση. Και σα να μην έφταναν όλα αυτά, ο Galanskov είχε το θράσσος να εκδώσει και δεύτερο τεύχος του “Φοίνικα»!

Το Γενάρη του 1967 ο Galanskov συνελήφθη και καταδικάστηκε σε επτά χρόνια καταναγκαστικά έργα. Το ‘68 συμμετείχε στις κινητοποιήσεις των κρατουμένων για τις συνθήκες ζωής στις φυλακές, ενώ κατάφερε να φυγαδεύσει ένα κείμενο του, το οποίο απευθυνόταν στα κομμουνιστικά κόμματα της Δύσης (βλ. κείμενο σε πλαίσιο, κάτω).

Το 1972 ο Galanskov έπαθε έλκος. Η διοίκηση του στρατόπεδου καταναγκαστικών έργων αποφάσισε πως έπρεπε να εγχειριστεί (αν και στο στρατόπεδο δεν υπήρχε χειρουργός). Ο Galanskov ζήτησε να μην εγχειριστεί, εκτός αν τον μετέφεραν σε στρατιωτικό ή πολιτικό νονοκομείο. Ο γιατρός του στρατόπεδου πραγματοποίησε την εγχείριση. Δύο εβδομάδες μετά ο Galanskov πέθανε από τις επιπλοκές. Ήταν 4 Νοέμβρη 1972. Ήταν 33 χρονών.

Ο Iosip Brodsky, αναφερόμενος στους παράνομους ποιητές της δεκαετίας ‘55-’65, τους χαρακτήρισε “άγιους” και πρόσθεσε πως:

«Αποκομένοι απ’ τον υπόλοιπο κόσμο, νόμιζαν πως τουλάχιστον ο κόσμος θα ήταν σαν αυτούς. Τελικά ο κόσμος ήταν σαν τους άλλους, απλά με καλύτερα ρούχα».

Όσο και να μιλάει κανείς για τους ανεξάρτητους νόμους της εθνικής ανάπτυξης, δεν μπορεί να αρνηθεί ότι το μέλλον της Ρωσσίας εξαρτάται από την εξέλιξη του σοβιετικού κομμουνιστικού κόμματος. Και αυτό το μέλλον δεν εξαρτάται μόνο από το διάλογό του με τη Δύση, αλλά πάνω από όλα από την ύπαρξη ενός εσωτερικού διαλόγου των κομμουνιστών διεθνώς. Οι ηγεσίες των κομμουνιστικών κομμάτων της Δύσης πρέπει να συνειδητοποιήσουν ότι το σοβιετικό κομμουνιστικό κόμμα εξακολουθεί να ασκεί μια δεσποτική εξουσία γιατί πολύ απλά δεν μπορεί και δεν ξέρει να φερθεί με άλλο τρόπο.
Επομένως, η μεγάλη ευθύνη που βαραίνει τα κομμουνιστικά κόμματα της Δύσης –ως ελεύθερη αντιπολίτευση στο διεθνές κομμουνιστικό κίνημα– είναι προφανής. Από τις δικές τους πρωτοβουλίες, από τη δική τους δέσμευση στις αρχές, από την άρνηση συμβιβασμού εξαρτώνται οι πολιτικές του σοβιετικού κομμουνιστικού κόμματος και το μέλλον της Ρωσσίας.

Yuri Galanskov, 1968

– Ι –

Όλο και περισσότερο μες στη νεκρή νύχτα ξεσπώ σε δάκρυα.
Όχι, ούτε ένα ψίχουλο ψυχής δεν επικοινωνείται πια.
Δεν χρησιμεύει σε κανέναν:
πόσα και πόσα δεν ξοδεύονται
σε μια και μόνη μέρα
για την επίτευξη της απόλυτης ηλιθιότητας.
Και μετά τη δουλειά
οι άντρες πάνε εκεί
όπου υπάρχει χρήμα και πόρνες.

Ας είναι.
Πάνω απ' τη χιονοστοιβάδα των ανθρώπων
θα περάσω μοναχός
–σαν θραύσμα από ρουμπίνι που λάμπει μες στον πάγο.

Ουρανοί!
Θέλω να λάμψω.
Αφήστε με να απλώσω τα διαμάντια της ψυχής
πάνω από τη μαύρη φορεσιά της νύχτας.

– ΙΙ –

Υπουργοί, ηγέτες, δημοσιογράφοι
–μην τους πιστεύετε!
Εγερθείτε, όλοι οι γονυπετείς.
Κοιτάξτε –βολβοί ατομικού θανάτου
στις νεκρικές κόγχες των ματιών.
Εγερθείτε!
Εγερθείτε!
Εγερθείτε!
Ω, άλικο αίμα της εξέγερσης!
γκρέμισε τη σάπια φυλακή του Κράτους!
Ξεχύσου ανάμεσα στα κορμιά των φοβισμένων
και πρόσφερε στους πεινασμένους μαύρες εκρήξεις
με δίσκους των πόλεων τις πλατείες

– ΙΙΙ –

Που είναι αυτοί
–αυτοί που πρέπει
να στραγγαλίσουν τις κάνες των όπλων
να αποκόψουν τις πληγές του πολέμου
με το ιερό μαχαίρι της εξέγερσης;
Που είναι;
Που είναι;
Ή δεν υπάρχει απολύτως κανένας;
Προσοχή –τα πνεύματά τους είναι σκλαβωμένα
στις μηχανές με αλυσσίδες από νομίσματα.

– IV –

O Άνθρωπος χάθηκε.
Ασήμαντος σα μια μύγα,
μόλις που κινείται στη σελίδα.
Θα βγω στης πόλης την πλατεία
και μες στης πόλης το αυτί
θα καρφώσω μια κραυγή απόγνωσης…
Μετά, θα τραβήξω ένα όπλο
και θα το κολλήσω στο ναό μου…
δεν θ' αφήσω κανέναν να ποδοπατήσει
το λευκό κουρέλι της ψυχής.
Άνθρωποι!
Σκορπίστε, δεν υπάρχει λόγος…
μην με παρηγορείτε.
Στην κόλασή σας,
δεν μου μένει χώρος ν' αναπνεύσω.
Καλωσορίστε τη δειλία και την πείνα!
Κι εγώ, με το πρόσωπο καταγής
φτύνω τη σιδερένια πόλη σας
γεμάτη χρήμα και βρωμιά

– V –

Ουρανοί!
Δεν ξέρω τι κάνω…
Αν είχα ένα μαχαίρι για εκδίκηση!
Κοιτάξτε, κάποιος άπλωσε
ένα μαύρο ψέμα πάνω απ' το λευκό.
Κοιτάξτε
η λάμψη του βραδιού
μασάει τη ματωβαμένη σημαία
Και η ζωή είναι φρικτή
σα φυλακή χτισμένη σε κόκαλα.
Πέφτω!
Πέφτω!
Πέφτω!
Αφήνω τα γεράματα για εσάς
Δεν θα τραφώ με ψοφίμια
όπως οι υπόλοιποι:
δε θα γεμίσω τα έντερά μου
με καρπούς που ποτίστηκαν από τάφους.
Δε θέλω το ψωμί σας
που ζυμώθηκε με δάκρυα.
Και πέφτω, πετάω
σε παραλήρημα,
μισοκοιμισμένος

Και νιώθω
τον Άνθρωπο
ν' ανθίζει μέσα μου.

– VI –

Εδώ έχουμε συνηθίσει
να βλέπουμε
καθώς περιδιαβαίνουν
τους δρόμους στον ελεύθερό τους χρόνο
τα κατεστραμένα πρόσωπα της ζωής.

Σα το δικό σου.
Και ξαφνικά
σα κεραυνός
σα να επέστρεψε
στον κόσμο ο Ιησούς
ρημαγμένη κι εσταυρωμένη
ορθώνεται
η ομορφιά του ανθρώπου.

Εγώ είμαι
καλώ για αλήθεια
και εξέγερση
δεν θέλω πια να υπηρετώ.
Θα κόψω τα μαύρα λουριά
που ύφανθηκαν
απ' τα ψέματα.

Εγώ είμαι
δεσμώτης απ' το νόμο
ουρλιάζοντας το μανιφέστο του ανθρώπου!

Αδιαφορώντας
για του κορακιού
το ράμφος που χαράζει
ένα ματωμένο σταυρό
στο μάρμαρο
του κορμιού μου.

Yuri Galanskov,
(Φοίνικας, 1961)