«Δεν έχω καθόλου λεφτά, καθόλου έσοδα και καμμιά ελπίδα.
Είμαι ο πιο ευτυχισμένος άνθρωπος.»

Henry Miller

Ο Μίλλερ αποτέλεσε ένα χαρακτήρα-θρύλο, ένα είδος λαϊκού ηρώα -μεγαλύτερος από μια εξόριστη ζωή, περιπλανώμενος αλήτης και επαναστάτης, αγωνιστής της ελευθερίας της έκφρασης και άλλων χαμένων σκοπών. Για τους περισσότερους της εποχής του χυδαίος πορνογράφος, για λίγους αναλυτής της ανθρώπινης ψυχής.

Φύση εξεγερτική από τα πρώτα χρόνια της ζωής του, δεν μπορούσε να υποκύψει στους περιορισμούς που έθετε η κοινωνία και οι θεσμοί στο πνεύμα και στη σάρκα. Ο ανάμικτος ιδεαλισμός και κυνισμός του αναδεικνύουν μέσα από τα έργα του, αλλά και από την ίδια του τη ζωή, την κεντρική ιδέα που έχει για τη ζωή: ανταρσία.

Η ανταρσία του όμως απέκτησε μορφή από τη στιγμή που γνώρισε την αναρχική Έμμα Γκόλντμαν. Από τότε και στο εξής, ούτε ο χρόνος ούτε και οι άνθρωποι θα μπορέσουν να σβήσουν την επιρροή της στο πνεύμα του. Μετά από αυτήν τη γνωριμία επιχειρεί ένα ταξίδι στο κέντρο του εαυτού του, δηλαδή στο κέντρο του ανθρώπου. Του επιτρέπει να ταυτιστεί με την ανθρωπότητα. Η αναρχία με τις εκστάσεις της, που αποτελούν εκρήξεις, θα του βάλει στα χέρια έναν πνευματικό δυναμίτη που θα τον διακατέχει σε όλη του τη ζωή.

«Επειδή είχα ένα προαίσθημα του τέλους -είτε είναι να έλθει αύριο ή σε τρεις αιώνες- έγραψα το βιβλίο μου πυρετωδώς. Και γι' αυτό, επίσης, οι σκέψεις μου κάπου κάπου ορμάνε σαν άγρια κύματα, γι' αυτό είμαι αναγκασμένος να αναζωπυρώνω διαρκώς τη φλόγα, όχι μόνο με θάρρος αλλά και με απόγνωση -επειδή δεν θέλω να εμπιστεύομαι κανέναν για ό,τι έχω να πω. Ψελλίζω και ψηλαφίζω, αναζητώ όλα τα δυνατά και αδύνατα μέσα έκφρασης και είναι σαν θείο τραύλισμα. Με έχει αφήσει έκθαμβο η μεγαλοπρεπής κατάρρευση του κόσμου.»

Χειρίζεται την αλήθεια και την ειλικρίνεια γυμνά και ωμά, αψηφώντας τον κίνδυνο. Η αλήθεια πάει αναπόσπαστα με τη βία, λέει. Η αλήθεια είναι ένα γυμνό σπαθί. Διαπερνάει χωρίς να λερώνει.

Στην αναζήτηση της αλήθειας ή μάλλον της ειλικρίνειας που είναι η μοναδική αλήθεια του ατόμου, ο Μίλλερ στρατεύεται ολοκληρωτικά. Αναγνωρίζει σαν μοναδικό και κύριο εχθρό της ανθρωπότητας την οργανωμένη κοινωνία που θέτει τον άνθρωπο υπό κηδεμονία. Θεωρεί πως η οργανωμένη πολιτική στράτευση αποτελεί ένα άλλοθι από μεγάλες ιδέες και υψηλά σύμβολα που κάνει τον άνθρωπο να χάσει το καλύτερο μέρος του εαυτού του προς όφελος των ατομικών καταναλωτικών συστημάτων. Αγνοεί την ιστορία. Αυτήν δεν υπάρχει γι' αυτόν.

«Στη λήξη των μαχών, η ίδια αυγή αχνοφέγγει πάνω από τα νεκροταφεία. Τι απομένει; Αυτό το κακόμοιρο ράκος που βογκάει αιμόφυρτο, ο άνθρωπος, ενώπιος του εαυτού του, ερημωμένος από τις φρούδες ελπίδες του.»

Φιλοδοξεί "να χώσει μια βόμβα στον κώλο της δημιουργίας και να την κάνει να εκραγεί". Η κάθαρση μέσω της ολικής καταστροφής. Τίποτα δεν προσελκύει την αγνή αγάπη όσο η σαπίλα και ο θάνατος. Υπερασπίζεται με λύσσα τον εαυτό του ενάντια στην κοινωνία. Η προσωπική εξέγερση, η προσωπική ανταρσία, η προσωπική ολοκλήρωση και υπεράσπιση. Κανείς δεν έχει το δικαίωμα να μιλήσει εν ονόματι του άλλου. Η μάχη είναι προσωπική και η αλήθεια που μπορεί κανείς να ευαγγελιστεί είναι μόνο η δική του.

Και τελικά απογυμνώνεται ο καθείς μπροστά στον καθρέπτη της ψυχής του και βλέπει αν είναι καλός ή κακός ή μάλλον αναγνωρίζει τελικά ότι είναι και καλός και κακός και η μάχη που έχει να δώσει είναι δική του.

«Μπορεί να είμαστε θύματα μιας μοίρας, να μην υπάρχει ελπίδα για μας, για κανέναν από μας, αλλά εάν είναι έτσι, ας βγάλουμε λοιπόν ένα ύστατο και τρομακτικό ουρλιαχτό αγωνίας, μια διαπεραστική κραυγή πρόσκλησης σε αγώνα, μια κραυγή πολέμου! Φτάνουν πια οι θρήνοι! Φτάνουν πια οι ελεγείες και τα πένθιμα άσματα! Φτάνουν πια οι βιογραφίες, οι ιστορίες, οι βιβλιοθήκες και τα μουσεία. Αφήστε τους νεκρούς να θάψουν τους νεκρούς. Κι εμείς οι άλλοι, οι ζωντανοί, ας πάμε να χορέψουμε στην άκρη του γκρεμού έναν τελευταίο χορό ετοιμοθάνατου, αλλά ένα χορό αληθινό.»

Lilith

In 1979, Henry Miller was approached by actor/director Warren Beatty to appear in his film Reds, an historical love story bio-epic about social idealism in America, Communism, and the Russian Revolution. Beatty wasn't asking Henry Miller to act. His vision for his film was to include interview segments to intersperse throughout the conventional narrative structure of his story; he wanted Henry to talk about "the times" of his subjects, John Reed and Louise Bryant. In a 1979 letter to Miller, the producers requested the following: "we will be asking you about the World War I years, Emma Goldman (whom, I understand, you met), the changing sexual mores of this period, the conflict between political and artistic sensibilities."

This is part of what Miller wrote in response: "If you or Warren Beatty have read my work you must know that I dealt at length with these years. Emma Goldman, whom I met in San Diego, changed my whole life, made me elect to be a writer instead of a cowboy. I mention these things because the tone of your letter is so scholarly. I have always detested academicians [sic]. I can't talk about those years like a professor. I lived them. I was a young anarchist and now an old one...."
[ref. - PBA Galleries - The Personal Archives of Henry Miller, Pt.2 - Item# 30]

• Facta Non Verba #10

• Όλα τα τεύχη

• Παρουσιαζόμενα πρόσωπα και ομάδες