Samuel Beckett

Γεννήθηκε το 1906 κοντά στο Δουβλίνο από Ιρλανδούς γονείς και πέθανε στο Παρίσι το 1989. Μέχρι το 1940 ζει και εργάζεται μεταξύ Αγγλίας, Ιρλανδίας και Γαλλίας. Πέρασε τα χρόνια του πολέμου στη Γαλλία, στην αντίσταση, στην παρανομία, και στο τέλος του πολέμου βρίσκεται κρυμμένος να δουλεύει σαν αγρότης σ' ένα αγρόκτημα. Πριν εγκατασταθεί μόνιμα στην Γαλλία είχε δημοσιεύσει λίγα πράγματα: ένα μυθιστόρημα, διηγήματα αρκετά επηρεασμένα από τον Joyce, ποίηση και μια μελέτη για τον Proust. Μετά το τέλος του πολέμου, επέστρεψε στο Παρίσι και μέσα σε διάρκεια πέντε ετών ολοκληρώνει τέσσερα μυθιστορήματα (Βαττ, Μόλλου, Ο Μαλόν πεθαίνει, Ο Ακατονόμαστος), αρκετά διηγήματα και δύο θεατρικά το Περιμένοντας το Γκοντό και το Ελευθερία. Αυτά τα έργα έχουν ένα κοινό στοιχείο: είναι όλα γραμμένα στα γαλλικά.Ένα μεγάλο παράδοξο στη συγγραφική του ζωή είναι ότι ο Μπέκετ όσο έγραφε στα αγγλικά δεν ήταν πολύ παραπάνω από ένας ταλαντούχος κάπως εξεζητημένος μιμητής του Jοyce, γράφοντας όμως στα γαλλικά αναδείχτηκε ένας από τους μεγαλύτερους τεχνίτες της αγγλικής γλώσσας και της παγκόσμιας δραματουργίας.

Απ' τα μαθητικά του χρόνια κιόλας ζωγραφίζει στα τετράδιά του αλήτες, ζητιάνους, τους λεγόμενους clochards που αργότερα θα στοιχειώσουν όλο το συγγραφικό του έργο. Απόβλητοι, αλήτες, περιπλανώμενοι, ανθρώπινα μέλη, ανθρώπινα σκουπίδια, αναμνήσεις ανθρώπων αποτελούν το λογοτεχνικό σύμπαν του Μπέκετ. Σ' ένα μανιασμένο αγώνα παράτασης της επιβίωσης, πασχίζουν ν' αρθρώσουν το αδιανόητο, ξεκούρδιστοι ασθματικοί παλιάτσοι, κλείνουν το μάτι στο παράλογο, επιστρέφουν διαρκώς στο μηδέν για ν' αρχίσουν ξανά για ν' αποτύχουν ξανά γαντζωμένοι στο μεσοδιάστημα μεταξύ ζωής και θανάτου, μηδέν και ύπαρξης, τέλους και αρχής χωρίς να μπορούν να φτάσουν ούτε στο ένα ούτε στο άλλο.

Η εποχή των ηρώων έχει μακράν παρέλθει χωρίς επιστροφή, οι θεοί πέθαναν, κάθε ελπίδα ανατροπής διαψεύστηκε, οι άνθρωποι γελοιοποιήθηκαν εδώ και πολύ καιρό, η τραγωδία πέθανε. Το τραγικό και το παράλογο όμως κυριαρχούν παντού. Στο έργο του όλα ορίζονται ως αναστροφή του ήδη υπάρχοντος. Στο τετράπτυχο: ΠΑΘΟΣ-ΗΡΩΑΣ-ΘΕΟΣ-ΚΑΘΑΡΣΗ, τώρα έχουμε ΑΔΡΑΝΕΙΑ-ΚΛΟΟΥΝ- ΤΙΠΟΤΑ-ΕΠΙΣΤΡΟΦΗ. Ακόμα και ο σκηνικός χώρος οδεύει στον αφανισμό του, ο Μπέκετ βρήκε και διατύπωσε ευστοχα πώς περιορίζεται η ύπαρξη και ο χωροχρόνος που την περικλείει σε μια στέρεα σφαίρα συσσωρευμένης ύλης που πάλλεται πάνω απ' την άβυσσο χωρίς να ξέρει από που έρχεται ούτε αν κάπου έχει να πάει μετά.Εδώ πια επικρατεί το μοτίβο ΟΠΟΙΟΣΔΗΠΟΤΕ-ΟΠΟΥΔΗΠΟΤΕ- ΟΠΟΤΕΔΗΠΟΤΕ. Το κέντρο ύπαρξης του ανθρώπου μετατοπίζεται απ' την σκέψη (Καρτέσιος) στον πόνο.

Κύριος πρωταγωνιστής είναι πλέον η οριστική κρίση της γλώσσας και η προϊούσα κατάρρευση του δυτικού πολιτισμού. 'Ολοι οι αντι-ήρωες αποζητούν το καθετί δυνατό για να εξασφαλίσουν με κάθε θυσία την επιβίωση, την καθημερινότητά τους. Ο γάλλος φιλόσοφος Henri Lefevre ορίζει την καθημερινότητα ως τον κοινωνικό χώρο της οργανωμένης κατανάλωσης και παθητικότητας που διατηρείται με την τρομοκρατία. Η καθημερινότητα-αντίθετο της γιορτής. Τα πρόσωπα-σκουπίδια του δυτικού πολιτισμού βιώνουν την ύπαρξή τους σαν κατάρα, σέρνουν από πίσω τους τις αλυσίδες των ψυχώσεων, της μιζέριας, της παθητικότητας, της αδράνειάς τους ως αντίτιμο και ποινή του να είσαι γεννημένος σ' έναν τέτοιο κόσμο. Αγαπημένο τους ναρκωτικό η αυτολύπηση.

Και χωρίς να ξέρει ποιό ήταν το σφάλμα του, ένιωθε καλά πως η ζωή του δεν ήταν επαρκής ποινή γι' αυτό.
- Βαττ

Η θανατηφόρα ειρωνεία και το μαύρο χιούμορ του απογυμνώνουν κοινωνικές σχέσεις, τη φιλία, τον έρωτα, τη ζωή, το θάνατο. Οι φανφάρες, τα στολίδια, οι χρωματιστές φούσκες, οι εύκολοι συναισθηματισμοί έχουν αφαιρεθεί. Ένα πανταχού αιώνιο παρόν και τα πάντα πληρόν γκρι αγκαλιάζει το ακίνητο απαθές σώμα, εγκλωβισμένο σε αναρίθμητα λεκτικά κλουβιά.

Γουίνυ: Τί κατάρα κι αυτή η κίνηση!
- Ευτυχισμένες μέρες

Ο ΑΧΡΟΝΟΣ ΑΤΟΠΟΣ ΑΧΡΩΜΟΣ άνθρωπος, είναι το μόνο που έμεινε όρθιο συνεχώς αναπολεί αυτό που για πάντα έχει χαθεί, επιθυμεί τώρα κι αυτός να ενωθεί με το τίποτα απ' το οποίο τίποτα δε βγαίνει και τίποτα δεν είναι πιο αληθινό

Υπάρχοντας όσο το δυνατόν λιγότερο. Χωρίς να κινείται. Χωρίς να σκέφτεται. Χωρίς να ονειρεύεται. Χωρις να μιλάει. Χωρίς ν' ακούει. Χωρίς να βλέπει.Χωρίς να ξέρει. Χωρίς να θέλει. Χωρίς να μπορεί και ούτω καθεξής.
- Ελευθερία

Καθώς το έργο του προχωρά ακόμα κι ο άνθρωπος, το σταθερό σκέλος κάθε μπεκετικής εξίσωσης, φθίνει, τεμαχίζεται, ακυρώνεται, παραλύει. Η σταθερή σύντροφος των ανθρώπων ακινησία πλέον δεν είναι επιλεγμένη αλλά επιβεβλημένη. Η προ πολλού αγνοούμενη ελπίδα σβήνει σταδιακά κάθε ίχνος παλιό.

Εγώ τα παράτησα πριν απ' τη γέννα
- Κείμενα για το τίποτα

Ο άνθρωπος γίνεται μηχανή, ξεχαρβαλωμένος μετρονόμος υπόκρουση για μια σύνθεση όλο φάλτσα,σιωπές και ρόγχους. Ο κόσμος γίνεται μια αχανής αίθουσα αναμονής. Οι ορισμοί σβήνουν. Οι έννοιες καταποντίζονται. Η γλώσσα γκρεμίζεται. Οι συγκρούσεις φθίνουν, άστοχες επαναλήψεις παλιών αστείων. Η αναμονή είναι επανάληψη κι η επανάληψη είναι το πέρασμα του χρόνου, η επιβίωση. Η δύναμη της συνήθειας είναι ένα απ' τα πιο ισχυρά σύμβολα στο έργο του. Αυτή είναι που έχει την ευεργετική ιδιότητα να διατηρεί την ανθρώπινη πλήξη σε ανεκτά επίπεδα υπαρξιακής επιβίωσης. Συμβιβάζει τον άνθρωπο και με το εχθρικό του περιβάλλον και με τα εχθρικά κομμάτια του εαυτού του.

Βλαδίμηρος: Αλλά η συνήθεια είναι σπουδαίος σιγαστήρας.
- Περιμένοντας το Γκοντό

Ο λόγος είναι το μόνο που κρατά τους χαρακτήρες του στη ζωή (Το να μιλάς για να μιλάς είναι η μόνη λύτρωση. -Novalis). Τα κείμενά του μοιάζουν με παρτιτούρες σύνθεσης ακαδημαικού λόγου και γλώσσας του δρόμου, κραυγών και ψιθύρων, ελλειπών εκφράσεων που συνεχώς επαναλαμβάνονται ή που αδυνατούν να ολοκληρωθούν, χάσκουν στο κενό συνοδεύονται με βρισιές, γλυκόλογα, λόξυγγες και φτερνίσματα που εισβάλλουν ανύποπτα και καταργούν κάθε ειρμό και ροή. Αυτή η ιδιόμορφη σύνθεση είναι τόσο ασφυκτικά οριοθετημένη που καταλήγει να μοιάζει απόλυτα φυσιολογική και καθημερινή. Η σιωπή εξομοιώνεται στη ροή του λόγου με τις λεξεις, εξισώνεται μαζί τους. Παύσεις επιτελούν τη λειτουργία λέξεων και λέξεις αυτή των παύσεων. Ξεπηδούν απ' το χάος των σκέψεων μόνο και μόνο για να επιστρέψουν εκεί. Η ίδια η γλώσσα δε βρίσκεται παρά στα κενά των κειμένων.

Γουίνυ: Υπάρχουν τόσα λίγα πράγματα που μπορεί να κάνει κανείς (παύση) Όλα τα κάνει κανείς (παύση) Όλα όσα μπορεί (παύση) Είναι ανθρώπινο (παύση) Ανθρώπινη φύση (παύση) Ανθρώπινη αδυναμία (παύση) Φυσική αδυναμία...
- Ευτυχισμένες μέρες

Tο θέατρο και το έργο του Μπέκετ γενικά δεν είναι απλά αντανάκλαση του κόσμου, είναι προέκταση, αφετηρία και κατάληξή του. Μέσα απ' τα έργα του αρθρώνεται η ουσία της ανθρώπινης ύπαρξης: γελοία, σακατεμένη φούσκα απελπισίας που αιωρείται πάνω απ' το χάος. Ο ίδιος έθεσε απ' την αρχή το πρόβλημα του θεατρικού λόγου και το έλυσε. "Θα δημιουργηθεί μια καινούρια έκφραση στην τέχνη που θα δεχθεί το χάος. Έργο του καλλιτέχνη σήμερα είναι να βρει μια καινούργια έκφραση που να συνθέτει τα συντρίμια." Λόγια του ίδιου, αρχές που τήρησε με μια χωρίς συμβιβασμούς συνέπεια, εξυψώνοντας το καθήκον του καλλιτέχνη να εκφράσει το αδιανόητο, το ακέραιο, το περίπλοκο, αδιαφορώντας για τη νωθρή απαίτηση του κοινού για εύκολη καταληπτότητα. Η στάση ζωής του και προσωπικές του κινήσεις το αποδεικνύουν.Όταν, για παράδειγμα το 1969 έλαβε το νόμπελ λογοτεχνίας, όλα τα χρήματα εξανεμίστηκαν για βοήθεια σε νέους καλλιτέχνες και πειραματικές δουλειές. Ο Μπέκετ είναι μια ευαίσθητη συνείδηση και μέσα σ' ολα του τα έργα πίσω απ' την ειρωνεία, την απαισιοδοξία και τη ματαιότητα, κρύβεται η τρυφερότητα και η αγάπη για τον άνθρωπο που παλεύει να τιθεσεύσει το φόβο και τη μοναξιά του μέσα στον αστείρευτο παραλογισμό της καθημερινότητας. Η αγωνία του είναι καθαρά υπαρξιακή. Αναζητά μια διέξοδο, ένα φως πέρα απ' το καθημερινό και το ανθρώπινο, σίγουρος για όσα αρνείται.

Πότζο: Μια μέρα μουγκάθηκε, μια μέρα τυφλώθηκα, μια μέρα θα κουφαθούμε όλοι, την ίδια ώρα, την ίδια μέρα, την ίδια στιγμή.
- Περιμένοντας το Γκοντό

Τα πλάσματά του ανίκανα και για τη ζωή και για το θάνατο, απομονωμένα στην ερημιά της ύπαρξής τους, γαντζώνονται απελπισμένα ο ένας στον άλλο όχι για να μοιραστούν τη μοναξιά τους αλλά την αγωνία αυτής της ύπαρξης. Αφού η μόνη σίγουρη κατάληξη είναι η αποτυχία, προσπαθούν κάθε φορά να αποτυχαίνουν, κάθε φορά να αποτυχαίνουν καλύτερα. Κι αφού σ' αυτή τη ζωή, όσο εύστοχη ή όχι είναι αυτή η λέξη, απ' όσο ξέρουμε, το μόνο σίγουρο είναι το τίποτα, δε μπορεί, κάτι θα υπάρχει και πέρα απ' αυτό.Ίσως κι αυτό που ο ίδιος ο Μπέκετ αναφέρει στο τελευταίο του κείμενο:

Τρέλα
τρέλα νά -
νά
πώς να πω -

Τρέλα υπόψιν αυτό τό -
τό -
πώς να πω -